czwartek, 06 maja, 2021

Baza roślin

Psianka czarna i słodkogorz

W ogrodach i na rumowiskach, począwszy od czerwca, można znaleźć roślinę o kwiatach podobnych do kwiatów kartofla, lecz mniejszych i wydającą, zwłaszcza przywiędnięciu, niemiłą woń piżmową. Jest to Psianka czarna, roślina silnie trująca jak wszystkie należące do rodziny Psiankowatych (Solanaceae). Psianka czarna zamieszkuje większą część Europy i półn. Amerykę. Jest to ziele jednoroczne o korzeniu włóknistym, łodydze kanciastej, wysokiej do 30 cm., rozgałęzionej, pokładającej się w czasie kwitnienia. Liście ułożone skrętolegle, kształtu jajowatego, o brzegu wrębnym, nagie lub na brzegach pokryte zagiętymi włoskami. Kwiaty po 5 – 7 w podbaldaszkach w kątach liści, tworzących przykwiatki, które wskutek skręcenia łodygi zdają się być ułożone nie skrętolegle lecz przeciwległe (charakterystyczne dla psiankowatych). Szypułki pochylają się w czasie dojrzewania i przy owocu nieco grubieją. Kielich zielony, pięcioząbkowy, korona kołowa, również pięciopłatkowa, barwy białej. Ze środka wznosi się pięć przytulonych do siebie żółtych pylników otwierających się dwiema szparami przy wysypywaniu pyłku. Owoce i jagody czarne, błyszczące, wielonasienne, soczyste, wielkości grochu, siedzą na trwałym kielichu. Smak mają odrażający. Cała roślina, a zwłaszcza jagody, jest silną trucizną zawiera alkaloid solaninę. Jagody spożyte wywołują zawrót głowy i wymioty, a dla drobiu bywają śmiertelne. Nazwa Solanum używana już była przez Pliniusza, który wyprowadził ją od “solari” (uspokajać), gdyż przypisywał tej roślinie uspokajające własności. Właściwiej jednak wyprowadzić tę nazwę od “solare” (sprowadzić porażenie, obłęd), wskutek jej trujących własności. Nazwa gatunkowa nigrum (czarna) pochodzi od barwy jagód. Jednak teraz jadowitość całej rośliny podana jest w wątpliwość, gdyż podobno w niektórych okolicach zwrotnikowych, np. na Jawie, jadana jest jako jarzyna, podobnie jak szpinak.

W zaroślach, przy płotach i murach można znaleźć od czerwca do sierpnia kwitnącą roślinkę, spokrewnioną z po przednią, zwaną Psianką słodkogorz. Łatwo ją od psianki czarnej odróżnić tak po ogólnym pokroju, jak po liściach i barwie kwiatów. Jest to roślina trwała, podkrzew o pędzie dochodzącym do 3 m. wysokości, rozgałęzionym. Liście ogonkowe jajowate, wydłużone, górą śpiczaste, przy nasadzie sercowate, rozdzielone na 1 – 2 łatki boczne. Kwiaty w kątach liści na długich szypułkach, zebrane w ilości 10-20 w boczne widełkowate podbaldaszki, kielich o krótkich ząbkach, korona brudno-fioletowa, zazwyczaj o płatkach opuszczonych, pręciki o pylnikach skupionych otulają słupek. Jagody czerwone, wydłużone, szypułki w czasie owocowania grubieją przy nasadzie i zwieszają się. Jagody są trujące, wywołują wymioty i biegunkę. Ziele to, zwłaszcza jednoroczne pędy, zawierają oprócz solaniny drugi alkaloid: dulkamarynę, która nadaje im smak gorzki. Nazwa tej rośliny pochodzi właśnie stąd, że młode pędy, żute, posiadają z początku smak gorzki (amarus), potem słodki (dulcis). Psianka słodkogorz rośnie w całej Europie, w Ameryce północnej, w Azji aż do Chin i Japonii.